Wanneer kun je spreken van Spelen

Al in de vroege oudheid was de term spelen  (in het Engels games) als zelfstandig naamwoord een begrip. Wij gebruiken het woord echter nog maar zelden zonder extra aanduiding over welke spelen het gaat (Olympische Spelen, Pan-Atheense Spelen, Hongerspelen). Vaak beseffen we niet eens dat bepaalde sportieve evenementen als gladiatorengevechten, wagenrennen en riddertoernooien door tijdgenoten ook werden aangeduid als ‘spelen’.  Brood en spelen (panem et circenses), zo zeiden de Romeinen immers, waren nodig om het volk tevreden te houden.

Feitelijk kennen wij niet eens meer een behoorlijke definitie van het woord spelen als zelfstandig naamwoord, alleen van het overeenkomende werkwoord. Wie zich verdiept in de geschiedenis van sport in de oudheid kan echter niet om dit woord en het idee erachter heen, want het duikt constant op. Omdat spelen in Nederlands vele betekenissen kan hebben en er snel verwarring kan optreden, zullen we het op Villa Voorheen met een hoofdletter schrijven. Daar is geen officiële regel voor, maar gebeurt in het Nederlands wel vaker, net zoals in het Engels vaak Games wordt geschreven.

Een omschrijving van wat Spelen voor onze verre voorouders precies waren zou zo kunnen luiden:

In sommige gevallen, zoals de Romeinse gladiatorengevechten, waren de feestelijkheden vooral bedoeld voor toeschouwers en winnaars, maar wachtte verliezende deelnemers een beduidend minder gunstig lot. De oudheid kende ook andere sportwedstrijden, maar die waren veel kleinschaliger en losser van opzet, trokken veel minder toeschouwers en boden niet dezelfde kansen op roem.

De oudste Spelen

Wie had er de alleroudste Spelen? Helaas valt dat niet met zekerheid te zeggen, aangezien er voor alle kandidaten maar weinig bronnenmateriaal is overgeleverd. Het is de verdienste van de Grieken dat ze wél kronieken zijn gaan bijhouden van hun Spelen en lijsten maakten met de winnaars. Daardoor weten we over de geschiedenis van de Griekse Spelen zoveel meer en worden de Olympische Spelen als eerste officiële Spelen gezien, begonnen in 776 v. Christus.

Voor de eerste officieuze Spelen zijn echter andere gegadigden, waaronder enkele volkeren wiens voorbeeld de Grieken waarschijnlijk hebben gevolgd. Al deze kandidaten tellen dus op zich alleen als mogelijke voorgangers. Maar alle beschikbare informatie op een rijtje gezet is het wel duidelijk dat er beslist voorgangers zijn geweest en de Olympisch Spelen echt niet lucht zijn komen vallen.

‣ Sportieve volken zonder bekende Spelen

Voor de goede orde moet echter eerst een aantal volkeren worden genoemd waarbij het vooralsnog onbekend of onduidelijk is of ze Spelen hadden, maar waarvan wel bekend is dat ze in de zeer vroege oudheid al aan sport deden. Dat betreft de onderstaande lijst die nog verrassend lang is:

• De Perzen. Dol waren de Perzen op polo, dat zowel door mannen als door vrouwen werd gespeeld. Maar sporen van een regelmatig terugkerend toernooi zijn er niet.
• De Chinezen. In China hebben archeologen al meerdere malen extreem oude ballen gevonden, zelfs enkele van rond 3.000 v. Chr.. Maar helaas hebben ze nog niet kunnen bepalen waar deze voor werden gebruikt. 
• Midden-Amerikaanse volkeren. De Azteken, Maya en andere volkeren in het antieke Midden-Amerika speelden al sinds minsten 1650 v. Chr. het balspel Ullamaliztli, waar het tegenwoordige Ulama van is afgeleid. Dat is een van de oudste balspelen ter wereld. Het kon er gewelddadig aan toegaan omdat het spel in het teken stond van bepaalde rituelen die soms om bloedoffers vroegen. Hoewel dat dicht aanzit tegen lijkspelen (zie verderop in het artikel), lijkt er toch niet echt sprake te zijn geweest van competitieve Spelen. 

De Spelen waarvan veel sporthistorici vermoeden dat ze weleens de alleroudste ter wereld kunnen zijn, werden echter niet zo heel ver bij Midden-Amerika vandaan gehouden, op een onverwachte plek.  

Spelen in Hawaï: de pa’ani kahiko als onderdeel van de Makahiki

Van het traditionele Hawaïaanse Makahiki festival is niet bekend hoe oud het is, maar dat het zeer ver teruggaat in de geschiedenis is zeker. Ook vinden er binnen het kader van dit festival al heel lang sportwedstrijden plaats. Zolang misschien wel dat dit de oudste Spelen ter wereld zijn, al zullen we dat waarschijnlijk nooit zeker weten. Hawaï bestaat uit een groepje, afgezonderd gelegen eilanden in de Stille Oceaan, waardoor de lokale cultuur er millennia lang ongestoord heeft bestaan. Aangezien de Hawaïanen nooit iets opschreven over hun geschiedenis, kan er alleen maar worden gegokt naar hoelang sommige zaken al bestaan.  

Het Makahiki festival bestaat nog steeds, al is de aandacht ervoor door de tijd heen op en neer gegaan. De term Makahaki staat in feite voor een seizoen binnen het Hawaïaanse jaar en behelst het lokale nieuwjaarsfestival ter ere van de god Lono. Het beslaat vier opeenvolgende manen tussen oktober/november en februari/maart. Het is mede de Hawaïaanse versie van het oogstfestival. De Makahiki staat in astrologische verbinding met en dankt zijn naam aan de sterrengroep die op de eilanden Na hiku o Makali’i worden genoemd, maar die wij kennen als de Plejaden.

Tijdens het Makahiki-seizoen hoorden mensen tot rust te komen, te herstellen van de arbeid die ze in de rest van het jaar hadden verricht en plezier te maken. Werk en oorlogvoering waren verboden en feestelijkheden en ontspanning kwam ervoor in de plaats. Een erg verstandig seizoen vol onthaasting dus.

Ondertussen werd Lono geëerd en waren er tal van religieuze activiteiten en gebeden in zijn naam.  Er werden ook gebeden gezegd voor gedode vijanden, want een leven dient men niet licht te nemen. De Mahakiki werd verder gevierd met muziek, dans, feestmaaltijden, het vernieuwen van sociale contacten en dus met sportwedstrijden.

‣ De paʻani kahiko

De sportwedstrijden vielen onder het feestelijke gedeelte van de Makahiki en staan bekend als de pa'ani kahiko of pāʻani Hawaiʻi. De bedoeling was deelnemers uit te dagen op gebied van zowel fysieke kracht, uithoudingsvermogen, wijsheid als strategisch inzicht. Binnen dat kader werden er allerlei sporten en spellen gedaan, mogelijk wel meer dan 150. Als je bedenkt dat het seizoen vier maanden duurde, was dat echter begrijpelijk. Deze Spelen waren enorm populair onder de bevolking, maar iedereen kon dan ook meedoen. Man of vrouw, jong of oud, voor iedereen waren er geschikte onderdelen beschikbaar.

Enkele daarvan waren ongegeneerd gericht op seksuele vaardigheden en vruchtbaarheid. In de oudheid kwam het wel vaker voor dat geestelijken of andere mensen openlijk seksuele handelingen verrichten binnen het kader van vruchtbaarheidsrituelen en/of het eren van een vruchtbaarheidsgod of -godin.

Sporten die tijdens de pa’ani kahiko werden beoefend, waren o.a.: boxen (mokomoko), sleeën over lava met een speciale slee (heʻe hōlua ), hardlopen (kūkini), vormen van worstelen (uma), speerwerpen (Lono Maka Ihe/‘O ‘O Ihe), boogschutten, touwtrekken (hukihuki), bowlen op gras (ulu maika), surfen, zwemmen en kanovaren (waʻa). Afgezien daarvan waren er denkspellen als een lokale vorm van dammen (konane), raadsels oplossen en het opnoemen van genealogieën of spreekwoorden.

Winnaars en andere goede deelnemers brachten veel eer aan hun familie en hadden een stijging op de sociale ladder in het vooruitzicht. Voor anderen waren de sportieve activiteiten wat ze maar al te vaak waren in de geschiedenis: een nuttige militaire training.  

Lijkspelen

Een vorm van sportieve competitie die ook ruimschoots vooraf gaat aan de Olympische Spelen is datgene dat in het Nederlands lijkspelen wordt genoemd, maar in andere talen doorgaans wat respectvoller en correcter wordt aangeduid als begrafenisspelen (funeral games, ludi funebres). Meestal waren dit Spelen die werden gehouden ter ere van van een belangrijk persoon die recent was overleden, waarbij de competitie onderdeel uitmaakte van de uitvaart.

Soms ook waren de lijkspelen meer algemeen van aard en bedoeld om de geesten van de overledenen gunstig te stemmen. In dat geval maakten ze onderdeel uit van riten rondom de voorouderverering die in de oudheid bij veel volkeren voorkwam. Binnen dat kader ontstonden ook Spelen die regelmatig terugkeerden, zoals bijvoorbeeld die voor de halfgod Pelops, die jaarlijks werden georganiseerd in Griekenland. Soms was er ook sprake van een combinatie van een begrafenisritueel en voorouderverering.

Helaas ziet het ernaar uit dat het vaak wel degelijk letterlijk lijkspelen waren, die een aantal nieuwe lijken voortbrachten. Gevechten waren mogelijk op leven en dood. Daar lijkt niet overal dezelfde motivatie voor te bestaan, maar in veel gevallen waren bloederige gevechten een vorm van van bloedoffer. Het bloed van de vechters zou de overledene kracht verlenen voor de overtocht naar de onderwereld. Hoe het dan verder moest met de overtocht van de vers gevallenen is niet duidelijk.

Jacques-Louis David  - De begrafenis van Patroclus, 1778. Bron: Wikimedia Commons/ National Gallery of Ireland

In de Ilias van Homerus (eerste publicatie rond 800 v. Chr.) is Patroclus een goede vriend en later de geliefde van Achilles. Bij de strijd om Troje komt hij echter om het leven. Dat leidt tot een grootste, door de diep bedroefde Achilles georganiseerde, begrafenis. Binnen dit kader worden ook volop lijkspelen georganiseerd. Dat zijn de eerste uitgebreid beschreven lijkspelen in de wereldliteratuur. De ultra-dramatische weergave van David is echter vooral typisch voor Franse schilders eind 18de eeuw.

In de Griekse oudheid kwamen lijkspelen volop voor. Referenties eraan zijn talrijk. Het is daarom verleidelijk te denken dat ze een typisch Grieks verschijnsel waren, maar dat is niet het geval. Vermoedelijk waren lijkspelen al een gewoonte in Mesopotamië, kwamen ze voor in het Midden-Oosten en de Noordelijke helft van Afrika (waaronder Nubia) en hebben ze zich over grote gedeeltes Europa verspreid.  

In ieder geval hebben ze Ierland bereikt, waar een levendige traditie rondom begrafenisspelen is gedocumenteerd. Ook In het Romeinse Rijk waren ze populair en zijn er sporen gevonden die ver teruggaan in de tijd. Waarschijnlijk lagen deze lijkspelen aan de basis van de latere gladiatorengevechten. 

Waar en wanneer lijkspelen zijn ontstaan is echter in mist gehuld. Ook de vraag hoe ze zich over zo'n groot gebied hebben verspreid in tijden met een zeer gebrekkige communicatie over langere afstanden en zeer beperkte reismogelijkheden blijft voorlopig onbeantwoord. Duidelijk is wel dat ze zich binnen verschillende culturen op een andere, geheel eigen manier hebben ontwikkeld. De Griekse, Ierse en Romeinse lijkspelen zijn allemaal anders van karakter en hadden niet dezelfde onderdelen. Alsof het basisidee zich ooit wel heeft verspreid, maar de uitwerking ervan niet.

Spelen in Mesoptamië: proeven van kracht bij de tempel

Veel teruggevonden kleitabletten moeten nog gelezen worden, maar er zijn al genoeg teksten ontcijferd om dit zeker te weten: de Sumeriërs, het volk dat  aan de wieg van onze beschaving stond, was dol op sport. Op stokoude kleitabletten die tussen 2900 en 2600 v. Chr. zijn gemaakt, staan referenties aan sportieve activiteiten. Op enkele administratieve teksten wordt bijvoorbeeld melding gemaakt van leveringen van goederen en etenswaren aan ‘de atleten’. Hoe dat moet worden geïnterpreteerd is nog onbekend, maar hopelijk drijven er in de toekomst nog teksten boven die meer duidelijkheid geven over deze atleten.

Potentiële Spelen zijn voor het eerst terug te vinden in literaire teksten uit de Oud-Babylonische periode (± 1760 – 1595 v.Chr.). Het betreft verschillende referenties aan sportwedstrijden die plaatsvonden op iets dat ‘de grote binnenplaats’ wordt genoemd. Daarmee wordt vrijwel zeker de binnenhof van de tempel bedoeld, waarschijnlijk van een belangrijke tempel met een erg ruime binnenplaats. Er worden namelijk allerhande verschillende sporten en spellen beschreven die door talloze deelnemers werden beoefend voor een ruime hoeveelheid toeschouwers. De beschrijvingen zijn fictie en betreffen dus mogelijk Spelen die niet daadwerkelijk hebben plaatsgevonden, maar men mag aannemen dat ze op de realiteit zijn gebaseerd.

Een veel terugkerende term binnen deze teksten is ‘proeven van kracht’. De spelen waren bedoeld voor mannen om aan anderen te laten zien hoe sterk en atletisch ze wel niet waren. Zowel in het Gilgamesj-epos als in een Babylonische beschrijving van de bruiloft van de god Marduk, vinden dergelijke beproevingen plaats als voorbereiding op een vooraanstaand huwelijk. De toekomstige echtgenoot moest blijkbaar laten zien wat hij waard was in de strijd. Wat in het geval van Marduk (toch een god) helaas fataal uitpakte voor al zijn tegenstanders. 

In een tekst van rond 1200 v. Chr. die is gevonden in Assur is sprake van atletiek in combinatie met een tempelfestival. Mensen spelen op drums en cymbalen en slachten schapen terwijl jonge mannen, de atleten (letterlijk: de sterken), tegen elkaar strijden in ‘proeven van kracht’ en atletiekwedstrijden ter ere van een onbekende god. Dit idee wordt ondersteund door een op een kleitablet gemaakte reliëfafbeelding die is gevonden in een graftombe in Sinkara. Hierop staan twee mannen die met elkaar lijken te boxen, terwijl twee andere mannen op drums en cymbalen spelen.

Een andere tekst uit Assur vermeldt een negen dagen durend sportief evenement in 'de maand van Gilgamesj', waarbij mannen het binnen hun stadswijk tegen elkaar opnamen. Een vergelijkbare tekst uit het vroegere Nineveh vermeldt atleten die het tegen elkaar opnamen tijdens het festival van een godin.

Daarmee kun je stellen dat er in Mesopotamië zeker wel sprake was van vormen van Spelen, meestal als onderdeel van een groter feest of festival, al is informatie over de aard en vorm ervan nog summier.

Tribuutspelen

Een tribuut, ook wel een schatting genoemd, is een afdracht van diensten, mensen, dieren, goederen en/of geld die onderworpen volkeren moesten leveren aan de vorst door wie zij en hun grondgebied waren veroverd. Het bevind zich ergens tussen oorlogsbuit en belasting in. De bedoeling erachter was behalve materialistisch ook symbolisch: het telde als een erkenning voor het feit dat de heffer van het tribuut nu heerste over de betalers. Dit systeem is mogelijk al in de prehistorie begonnen en kwam op sommige plekken nog tot in de moderne tijd voor. Het kwam overal ter wereld voor.

In de oudheid ging het afdragen van dergelijke tributen in toenemende mate gepaard met veel tamtam. De overwinnende vorst kon namelijk niet genoeg benadrukken hoezeer hij nu boven de ander stond. Er werden uitgebreide ceremoniën georganiseerd waarin de overwonnenen hun tribuut moesten komen afdragen. Dat dergelijke festiviteiten vroeg of laat zouden worden opgesierd door sportwedstrijden voor publiek, was een kwestie van tijd. De connectie tussen oorlog en sportieve competitie was in de oudheid te sterk om dit over te slaan. Dergelijke Spelen staan tegenwoordig bekend als tribuutspelen. Het zijn dit soort Spelen die aan de basis staan van de fictieve Hongerspelen uit de populaire boeken van Suzanne Collins.

De ceremoniën rondom tributen ontstonden in Mesopotamië nadat het idee dat een koning gelijk is aan een god hier steeds meer vorm kreeg. Desondanks is over tribuutspelen nog maar weinig bekend wegens ontbrekend bronnenmateriaal.

Er zijn echter bewijzen dat ze voorkwamen in Mesopotamië, Egypte, Griekenland en Rome. Het woord tribuut is afgeleid van het Romeinse woord tributum (toekennen, bijdrage), wat in principe weggeeft dat de Romeinen er speciaal fanatiek in waren. Gladiatorengevechten konden tribuutspelen zijn; sommige gladiatoren waren als een 'tribuut' aan de Romeinen geschonken.

In Egypte is in de tempel van Ramses III (farao van ± 1194 - 1163 v.Chr.) in Medinet Haboe een fries gevonden waarop een Egyptische een Nubische worstelaar overmeestert terwijl de farao toekijkt vanuit het Raam der Koninklijke Verschijning. Daar stond de farao in als hij tributen ontving, omdat dit zijn overheersing over de ander extra benadrukte. 

Maker onbekend - Detail van afbeeldingen met worstelaars in tombe 15 in Beni Hassan, ongeveer 20ste eeuw v. Chr.. Bron: Wikimedia Commons

Spelen in Fenicië?

De Feniciërs of Phoeniciërs zijn een mysterieuze volk. Er is relatief gezien maar weinig over hen bekend, hoewel ze tussen 1500 en 400 v. Chr. het succesvolste zeevarende volk op de Middellandse Zee waren. Ze stichten overal koloniën, met de periode rond 1000 v. Chr. als hoogtepunt. Voor die succesperiode bestonden ze echter ook al een dik millennium. Ze woonden in gebieden die grotendeels tot het huidige Libanon en Syrië behoren met de havensteden Sidon, Baalbek, Tyrus en iets later Carthago als grootste steden. Uiteindelijk kwamen ze zelfs buiten de Méditerranée, want rond 1000 v. Chr. dreven ze zelfs handel met Britse Kelten.

Probleem met de Feniciërs is echter dat ze relatief weinig geschreven bronnen achter hebben gelaten, ondanks het feit dat ze over de stad Ugarit heersten toen daar het alfabet werd uitgevonden. Omdat ze zoveel handelscontacten hadden is er niettemin wel het een en ander over ze bekend uit door anderen geschreven bronnen. Bovendien hebben archeologische opgravingen inmiddels ook het een en ander onthuld. Daaruit blijkt dat de Feniciërs al een warme belangstelling hadden voor sportieve activiteiten, voordat de Grieken en Romeinen dat hadden.

Op de archeologische vindplaats Amrit (vroeger Tartous en later Marathus)  in Syrië bijvoorbeeld, is een zeer oud sportstadion gevonden, waarvan in 1860 al is bepaald dat het volledig Fenicisch is, zonder Romeinse of Griekse invloeden. Recentere onderzoeken hebben uitgewezen dat het stadion mogelijk al rond 1500 v. Chr. is gebouwd en werd gebruikt voor heilige competities en lijkspelen. Dit ook omdat het strategisch is gelokaliseerd tussen de tempels van Amrit. 

In Tyrus (vroeger Sur) in Libanon zijn bij opgravingen ook diverse sportfaciliteiten teruggevonden. Sommige daarvan zijn onder Griekse en Romeinse invloed gebouwd, zoals een gigantisch hippodroom waar nog vrij veel van overeind staat. Enkele oudere teruggevonden sportvelden zijn echter oorspronkelijk Fenicisch gebleken. Daarmee is het in ieder geval duidelijk dat er in deze steden al zeer vroeg aan sport werd gedaan. 

Maar was er ook sprake van iets dat we met een gerust hart Spelen kunnen noemen? Het antwoord op die vraag blijft momenteel steken op ‘goed mogelijk’ tot ‘zeer waarschijnlijk’. Zowel de archeologische vondsten als geschreven bronnen geven hier geen onweerlegbaar uitsluitsel over, maar laten evengoed weinig ruimte voor twijfel: de Grieken hebben hun Olympische Spelen waarschijnlijk gebaseerd op een Fenicische voorganger. De Feniciërs dreven op hun beurt al vroeg handel met steden in Mesopotamië, waardoor het goed mogelijk is dat ze daar het idee van sportwedstrijden en lijkspelen hebben opgepikt. 

De Grieken hebben veel zaken van uiteenlopende aard van de Feniciërs overgenomen. In de eeuwen rond 1000 v. Chr. raakten veel Fenicische reizigers en bannelingen verzeild in Griekse steden en namen hun gewoontes en gebruiken uit het bloeiende thuisland mee. Blijkbaar maakten ze daar indruk mee op de lokale bevolking die nog in afwachting was van zijn eigen culturele bloeiperiode, die pas vanaf ongeveer 800 v. Chr. voorzichtig vorm begon te krijgen. Zo heeft de befaamde Griekse mythologie veel overgenomen van de Fenicische. Oppergod Zeus bijvoorbeeld is feitelijk de Griekse variant van de Carthaagse god Baäl Hammon. Voor dit verhaal was echter vooral de god Melqart van belang.

Ook de heilige plaats Olympia ging niet aan Fenicische invloeden voorbij, met name niet aan die van de stad Tyrus, waarmee de plaats een hechtte band kreeg. Zo kwam ook hier een tempel voor Melqart, de patroon van Tyrus, en wel een speciaal grote en belangrijke. 

Vanwege de nauwe connectie tussen beide steden kan het geen toeval zijn dat de afmetingen en vormen van het stadion in Amrit, dat enigszins ten zuiden van Tyrus ligt, maar weinig verschillen van die van het stadion waar in 776 v. Chr. de eerste Olympische Spelen plaatsvonden. Zeker aangezien er verder nergens vergelijkbare stadions zijn gevonden. 

Zo bekeken wordt het bijna onmogelijk te denken dat de Olympische Spelen géén Fenicische voorganger hadden en dat er in het stadion in Amrit nooit lijkspelen zouden zijn georganiseerd. De Olympische Spelen hebben zo'n sterke connectie met de Fenicische immigranten, dat ze op zichzelf het beste bewijs vormen voor het bestaan van Fenicische Spelen.

Spelen in Ierland: de Cuiteach Fuait als onderdeel van de Aonach

Ergens in de oudheid of misschien zelfs in de prehistorie ontstond in Ierland de Aonach, ook bekend als Óenach. Dat was een openbare nationale vergadering die werd gehouden bij de dood van een koning, koningin of beroemde wijze of strijder en onderdeel uitmaakte  van de Ierse voorouderverering. Een Aonach werd echter niet zomaar overal georganiseerd, daar waren een aantal vaste plaatsen voor. Voor iedere tijd van het jaar was een aparte plaats beschikbaar.

Helaas bestaan er geen bronnen die sluitend bewijs leveren dat de Aonach al voor de vroege middeleeuwen plaatsvonden, maar aannemelijk is dat wel.

De Aonach had drie functies:

• Het eren van de doden in combinatie met de uitvaart van de recent overleden grootheid

Dit duurde één tot drie dagen, afhankelijk van het belang van de overledene. Gasten zongen rouwliederen, de zogeheten Guba. Daarna zongen druïden geïmproviseerde liederen ter nagedachtenis aan de doden, die Cepóg werden genoemd. Vervolgens werd de overledene verbrand op een brandstapel.

• Het uitvaardigen van wetten

Aangezien iedereen nu toch bij elkaar was, was het een goed moment. Machthebbers maakten de wetten die barden en druïden vervolgens doorgaven aan het volk. Daarna werd een vreugdevuur ontstoken.

• Het houden van festiviteiten ter vermaak

Deze festiviteiten waren van uiteenlopende aard, maar er kwam uiteraard veel zang en dans en veel eten en drinken bij kijken. Ergens werden hier sportieve wedstrijden aan toegevoegd. Deze werden de Cuiteach Fuait genoemd. Zij testen zowel de fysieke als mentale vaardigheden van de deelnemers en gingen vergezeld van een uitgebreide handelsmarkt. De vieringen werden bij voorkeur gepland rondom jaarlijks terugkerende, heidense feesten, waardoor de druïden het er flink druk mee hadden. 

‣ De Tailteann Games

Voor de Óenach Tailten die werd gehouden in de plaats Teltown in Noordoost Ierland, bestaan er aanwijzingen dat deze wel degelijk al in de vroege oudheid werd georganiseerd. Deze Aonach werd namelijk beroemd door de Tailteann Games die er onderdeel van uitmaakten en deze specifieke lijkspelen bestaan vrijwel zeker al sinds de oudheid al zijn daar meerdere theorieën over.

Hedendaagse folkloristen geloven dat ze ergens rond 1600 v. Chr. zijn ontstaan. Volgens de meest optimistische schatting gaan ze zelfs terug tot 1829 v. Christus. In 1924, toen de Tailteann Games een revival beleefden, meende de organisatie tenminste het jaar 632 v. Chr. hard te kunnen maken. Dat zou ze wel iets jonger maken dan de Olympische Spelen. 

Volgens het middeleeuwse Boek der Invasies zijn de Tailteann Games in 1829 v. Chr. opgericht door Lugh Lámhfhada. Volgens het boek was hij Ollamh Érenn (een soort koning) die zou hebben geregeerd van 1849 tot 1809 v. Christus. Lugh is echter een mythische figuur, ook bekend als Keltische zonnegod en lid van de Thuata Dé Danann. Dat is een groep van goddelijke Ierse wezens met superkrachten die de voorouders zouden zijn van de Sidhe, de Ierse elfen. Daarmee is het maar de vraag in hoeverre het verhaal uit het Boek der Invasies serieus valt te nemen. 

Hoe dan ook, De Tailteann Games telden als onderdeel van de rouwceremonie voor Lughs overleden pleegmoeder Tailtiu en waren dus lijkspelen. Lugh begroef Tailtiu onder een heuvel in een gebied dat haar naam kreeg. Dit gebied ligt in County Meath en kreeg later de naam Tailteann. Dat Lugh is aangewezen als de stichter van sportieve Spelen is logisch, aangezien hij het Ierse bordspel fidchell zou hebben bedacht en balspellen en paardenrennen hebben uitgevonden. Hij was beslist een sportieve god.

Hoe dan ook, de Tailteaan Games vonden tijdens de zomer plaats en bereikte hun hoogtepunt met de viering van Lughnasadh. Onderdelen waar men aan mee kon doen waren o.a.: atletiek (hardlopen, verspringen, hoogspringen, speerwerpen), vechtsporten (boksen, worstelen, zwaardvechten), boogschieten, zwemmen en wagenrennen. Maar ook: strategie, zingen, dansen en verhalen vertellen. Verder waren er competities voor ambachtslieden als goudsmeden, wevers en gewone smeden.

De Tailteann Games bestonden af en aan door de eeuwen heen.  In 1937 zijn ze voor het laatst gehouden, al is er sinds 1953 een wielerwedstrijd die de naam draagt. Wel staat er een nieuwe revival gepland voor de zomer van 2026.

Het is uiteraard niet gezegd dat er in de oudheid geen andere Cuiteach Fuait zijn geweest. Het gebruik lijkt zover terug te gaan dat dit zeker mogelijk is. Er is alleen niets over bekend.

Hoe kwamen de Olympische Spelen voort uit deze mogelijke voorgangers

Het is zeer onwaarschijnlijk dat de Hawaïaanse Spelen van invloed zijn geweest op Spelen elders ter wereld, behalve wellicht op sportieve activiteiten in Midden-Amerika. Daarvoor liggen de Hawaïaanse eilanden te afgezonderd en te ver weg van de andere in dit artikel genoemde locaties.

Wel lijkt er een historische lijn te lopen van Mesopotamië naar Fenicië en van daaruit naar Grieks Olympia, al is dat nog een vage lijn. Hopelijk komt er in de toekomst nog informatie bovendrijven die meer duidelijkheid geeft over de vraag of sportieve Spelen zich inderdaad langs deze lijn hebben verplaatst en zo ja, hoe dan.

Hoe de Ierse Spelen precies in het geografische plaatje passen is nog een mysterie . Het is bekend dat de Feniciërs handelscontacten hadden met Keltische volken, maar in hoeverre ze elkaar cultureel hebben beïnvloed is een 'kip en het ei'-kwestie. Hebben de Ieren van de Feniciërs gehoord over lijkspelen? Was het andersom? Of kwamen lijkspelen op dat moment al eeuwenlang voor bij beide volkeren?   

Dat tribuut- en zeker lijkspelen een belangrijke rol hebben gespeeld bij het ontstaan van de Olympische Spelen staat vast. Er zijn echter nog veel vragen over deze Spelen Hoe oud zijn ze in Europa en het Midden-Oosten precies, waar zijn ze ooit begonnen en waar kwamen ze wel voor en waar niet? Op deze vragen bestaan nog geen antwoorden, maar het zijn wel deze antwoorden die pas echt duidelijk zouden kunnen maken waar het idee voor het organiseren van sportieve Spelen nu werkelijk vandaan komt.

Verder lezen